15 Μαρ 2007

Το όνομα του Οδυσσέα

Όταν ήμουν παιδί ονειρευόμουν ότι το μυθικό έτος 2001 θα ζούσαμε σε έναν κόσμο όπου τα προβλήματα της φτώχειας και της πρόσβασης σε πόσιμο νερό, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, δωρεάν παιδεία, αξιοπρεπή εργασία, κλπ θα είχαν λυθεί για το σύνολο του πληθυσμού του πλανήτη. Ήμουν σίγουρος πως τα θαύματα της τεχνολογίας θα λειτουργούσαν προς όφελός μας ώστε να έχουμε ρομπότ να μας υπηρετούν και να μπορούμε να κάνουμε επαγγελματικά ταξίδια στο φεγγάρι ή να εξερευνούμε άλλους πλανήτες και ηλιακά συστήματα. Οι πόλεμοι θα είχαν καταργηθεί και οι λαοί θα ζούσαν ενωμένοι σε μία παγκόσμια δημοκρατική κοινότητα. Πόσο μάλλον το 2007 - όταν θα ήμουν κι εγώ μεγάλος και θα είχα κάνει τόσα και τόσα σπουδαία πράγματα στη ζωή μου. Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι θα καταλήγαμε σε επιστροφή του θρησκευτικού ή εθνικιστικού σκοταδισμού, ούτε ότι οι κοινωνικές ανισότητες θα έφταναν να ξεπεράσουν κάθε άλλο προηγούμενο ή ότι ο σύγχρονος πολιτισμός μας θα γνώριζε τέτοια ξεφτίλα. Όταν ήμουν ακόμα παιδί και το έτος 2001 απείχε τριάντα ολόκληρα χρόνια, οι γονείς μου με πήγαν στο σινεμά να δω μια ταινία που μιλούσε για το πώς θα ζούνε οι άνθρωποι στο μέλλον. Ή έτσι νόμιζα εγώ τουλάχιστον...

Ταινία νούμερο 3 (από 7):

2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος (2001: A Space Odyssey, 1968, dir: Stanley Kubrick)

Πρέπει να είχα κοιμηθεί την πρώτη φορά που είδα αυτή την ταινία και δεν κατάλαβα γρυ. Πώς θα μπορούσα άλλωστε; Το "2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος" ήταν γεμάτο με ακατανόητα πράγματα. Άρχιζε με κάτι πιθήκους, μετά εμφανιζόταν ένας περίεργος μαύρος μονόλιθος με υπερφυσικές ιδιότητες, ένας σκεπτόμενος υπολογιστής πραγματοποιούσε ανταρσία ενάντια στο ανθρώπινο πλήρωμα ενός διαστημοπλοίου και ο μοναδικός επιζών αστροναύτης κατέληγε μέσω του μονόλιθου σε ένα ψυχεδελικό ταξίδι πέρα από τα όρια του υλικού σύμπαντος. Καμία σχέση με την Οδύσσεια, την οποία από τότε αγαπούσα ιδιαίτερα. Ή μήπως όχι;


Η εν λόγω ταινία είναι ίσως ό,τι πιο βαθυστόχαστο και βαρύγδουπο έχει φτιαχτεί από γεννέσεως κινηματογράφου. Βασισμένη σε ένα διήγημα του "Πάπα" της επιστημονικής φαντασίας Arthur Clarke, χρησιμοποιεί την ποίηση των εικόνων και της μουσικής για να ακροβατήσει σε δυσνόητα φιλοσοφικά ερωτήματα που περιστρέφονται γύρω από τη μεταφορική οδύσσεια ολόκληρου του ανθρώπινου είδους. Αντιμέτωποι με μία απρόσπωπη ανώτερη δύναμη, στεκόμαστε με το ίδιο δέος που ένιωσαν οι τριχωτοί και προγλωσσικοί πρόγονοί μας. Θέλουμε τόσο πολύ να γίνουμε οι ίδιοι θεοί, κι όμως κινδυνεύουμε να αφανιστούμε από τα ίδια τα δημιουργήματά μας. Υπάρχουν τόσα πολλά που δεν ξέρουμε (και ενδεχομένως δεν θα μάθουμε ποτέ) για το σύμπαν. Μονάχα αν μετεξελιχθούμε σαν είδος έχουμε πιθανότητες να επιβιώσουμε και να χτίσουμε έναν καλύτερο κόσμο. Και άλλα πολλά...


Θα σταθώ μόνο σε ένα απόσπασμα της ταινίας, που αντανακλά αφηρημένα το επεισόδιο του Οδυσσέα εναντίον του Κύκλωπα. Ο αστροναύτης Dave Bowman (Keir Dullea), βρίσκεται εγκλωβισμένος σε ένα μικρό εξερευνητικό σκάφος (που θυμίζει μήτρα) έξω από το υπό κατάληψη διαστημόπλοιό του. Εχθρός του είναι ο "μονόφθαλμος" υπερυπολογιστής HAL, ο οποίος θεωρεί πως οι άνθρωποι δεν διαθέτουν τα εχέγγυα ώστε να πραγματοποιήσουν επαφή με μία άγνωστη δύναμη όπως ο μυστηριώδης μονόλιθος. Αποκλεισμένος από την πρόσβαση στη γνώση και την υστεροφημία (ίσως την πιο ουσιαστική απειλή που εξέφραζε ο άγριος Πολύφημος), ο Bowman (που διόλου τυχαία σημαίνει τοξότης) εφευρίσκει ένα ριψοκίνδυνο τέχνασμα για να καταφέρει να εισβάλλει στο διαστημόπλοιο. Στη συνέχεια, εξολοθρεύει (και συμβολικά τυφλώνει) τον HAL με ένα πρωτόγονο όσο και το πελεκημένο κούτσουρο του Οδυσσέα όπλο: με ένα κατσαβίδι.

Η ετυμολογική ρίζα του ονόματος του Οδυσσέα είναι η λέξη "οδύσσασθαι", ένα ρήμα της μέσης φωνής που υποδηλώνει την οδύνη του κατατρεγμού από τα καπρίτσια των θεών (π.χ. "οδύσσασθαι υπό του Ποσειδώνος"). Προκειμένου να κερδίσει την προαναγγελθείσα ταυτότητά του, ο Οδυσσέας πρέπει να υποστεί και να προκαλέσει τον πόνο. Να εξελιχθεί σαν άνθρωπος και να αφήσει πίσω του την αλαζονεία του κατακτητή, να γνωρίσει την απώλεια αγαπημένων συντρόφων και της νεκρής μητέρας του, να διεκδικήσει με κάθε τρόπο την επιστροφή του στις ρίζες που τον ανέθρεψαν και να προστατεύσει το βασίλειό του από την ασυδοσία των ανήθικων μνηστήρων. Ο θρυλικός και πολυμήχανος τοξευτής της Ιλιάδας μετουσιώνεται σε έναν ταπεινό και σοφό κουρελή ζητιάνο, που καθώς λυγίζει το τόξο του γνωρίζει πια πολύ καλά τη ματαιότητα της ύβρεως και την θνητότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Την ώρα που εκτοξεύει το βέλος του ίσως να ελπίζει ότι οι απόγονοί του θα κληρονομήσουν τον κόσμο, και καλά θα κάνουν να έχουν διδαχτεί κάνα-δυο πράγματα από τα παθήματα του.


14 σχόλια:

elafini είπε...

Η ζωή κύκλους κάνει και όλα γυρίζουν πίσω..φαινομενικά διαφορετικά αλλά στην ουσία τα ίδια..σαν να πηγαίνεις με την όπισθεν, ξανά στα ίδια μέρη, αλλά με διαφορετικό αμάξι..το μόνο που αλλάζει και ίσως είναι και μια σανίδα σωτηρίας, είναι η εμπειρία και η έξυπνη χρήση της..ωραίο post (ωραίο είπα,όχι αριστούργημα :P)

Lex_Luthor06 είπε...

εντυπωσιασμένος

εξαιρετικη αναλυση για ένα αριστούργημα

Helix Nebulae είπε...

Είμαστε τόσο μικροί και λίγοι μπροστά στο άπειρο και αιώνιο σύμπαν, κι όμως μπορούμε να ονειρευόμαστε ακόμα και πέρα από αυτό.

Βρε μήπως να άρχιζα να γράφω τσιτάτα σε επαγγελματική βάση;

Ευχαριστώ για τα σχόλια Elafini και Lex. Α, και Lex - welcome back.

αμμος είπε...

Κοίτα το γνωρίζεις το αντικείμενο, οπότε δεν υπάρχει περίπτωση να γράψεις κάτι μέτριο για τις αγαπημένες σου ταινίες. Απλά, δεν ξέρω, το συγκεκριμένο κείμενο με άγγιξε πολύ και με έκανε να ξαναθυμηθλω την ταινία. Την καλησπέρα μου.

dentovrisko είπε...

Φτου, πάλι αδιάβαστος πιάστηκα και γι'αυτή τη ταινία
Πίστευα ό,τι θα προτείνεις (είπα να αφήσω το σεις και το σας!) είτε το Μετρόπολις, είτε το Μπραζίλ στη χειρότερη των περιπτώσεων! Έπεσα έξω...
Εγώ πάντως θα αντίπρότεινω(δεν ξέχασα την υπόσχεσή μου) το Blade Runner. Γιατί μπορεί μεν τα ανθρωποειδή του μέλλοντος να μη μας έχουν έρθει ακόμα, σίγουρα όμως υπάρχουν σήμερα άλλα, που διεκδικούν κι αυτά το δικαίωμα να ζήσουν...
Αν και ο Ρίντλεϊ Σκοττ μπορεί να μην έχει το ειδικό βάρος ενός Κιούμπρικ, έκανε όμως μια σπουδαία ταινία, δε συμφωνείς;!
Πάντως πιστεύω ότι το σύμπαν όλο βρίσκεται στο κεφάλι ενός ανθρώπου, (ενός χορτάτου ανθρώπου).

Helix Nebulae είπε...

@αμμος
καλησπέρα και σε σένα Λώρενς της Ερήμου (αυτό είναι από άλλη ταινία)

@dentovrisko
Μου' γινες θαμώνας και δε με χαλάει καθόλου :-) Ταινιάρα και το Blade Runner, δεν το συζητώ. Κι ο Ridley Scott πήρε πολύ κόσμο στο λαιμό του. Για τα διαφημιστικά της δεκαετίας του '80 η αισθητική του Blade Runner υπήρξε ότι και τα εφέ του Matrix για το 2000. Και φυσικά το στυλ αντέγραψαν άπειρες άλλες ταινίες. Όταν ξαναείδα το Blade Runner πρόσφατα όμως, μπορώ να πω ότι κάπου η βαθυστόχαστη φιλοσοφία του είχε μερικές ευκολίες και με παρέπεμψε λίγο σε "ψαγμένο" έφηβο. Το εικαστικό όραμά της ταινίας πάντως παραμένει αξεπέραστο.

Zaphod είπε...

Ναι βρε παιδί μου, πολύ καλή ταινία κτλ αλλά δικαίως κοιμήθηκες την πρώτη φορά που την είδες!
Εγώ τώρα, λόγω ηλικίας μάλλον, απλά νυστάζω.... Αλλά σαν εικόνες, "νόημα" και Ε.Φ. είναι άψογη... Και ας μην ξεχνάμε πως ξεκίνησε να γυρίζεται πριν φτάσουν οι άνθρωποι στο φεγγάρι! Όπως είπε και ο Κλαρκ "Δεν ξέραμε τι γντ εκεί έξω. Ίσως η πρώτη λέξη που θα έλεγε ένας αστροναύτης στο φεγγάρι να ήταν βοήθεια!!"

Helix Nebulae είπε...

@zaphod
Βαριά η καλογερική νεαρέ μου εξωγήινε. Θέλει κότσια κι υπομονή για να καταλάβεις τι κρύβουν μέσα τους τα ανθρώπινα όντα ;-Ρ

Αν έχεις νυστάξει και στην επόμενη ταινία που πρόκειται να δημοσιεύσω, θα σου κόψω την καλημέρα. Αν δεν την έχεις δει, να πας πρωί-πρωί στο βίντεο κλαμπ να τη νοικιάσεις μπας και εξιλεωθείς :-)

keimgreek είπε...

ebales kai fotografia mu blepw, bravo!
to pi8ikaki pu fainetai dexia eimai ego :-P

Helix Nebulae είπε...

@keimgreek
Έλα ρε συ, τόσες χιλιάδες χρόνια έχω αυτή τη φωτογραφία και δεν σε είχα προσέξει.

Εγώ είμαι το σκοτεινό παραλληλεπίπεδο που στέκεται όρθιο ακριβώς στη μέση :-ΡΡΡ

Rodia είπε...

Όταν ήμουν ακόμα παιδί κάπου είχα διαβάσει προβλέψεις για το πολύ... μακρινό 1993!!! Οπότε, λέει, θα τρεφόμαστε με χάπια και θα κινούμαστε με φτερωτά πατίνια.. και υπολόγιζα με το μυαλό μου πόσο μεγάλη θα ήμουν τότε, και αν θα μπορούσα να τα φορέσω -λόγω ηλικίας. Και τα χάπια μου φαινόντουσαν αρκετά εξυπηρετικά, μια και δε θα χρειαζόταν να διακόπτω το παιχνίδι για να πάω για φαΐ... αλλά... Αυτά τα φτερωτά πατίνια ακόμα τα περιμένω...

Η ταινία είναι "σημαδιακή" και για μένα, κάθε οδύσσεια έχει τη χάρη της άλλωστε
:-)

Μαύρος Γάτος είπε...

Εξόριστε ποιητή, στον αιώνα σου, πες μου, τί βλέπεις;

Helix Nebulae είπε...

@ροδιά
Πρέπει να ήσουν μίζερο παιδί στο φαγητό, ε; Ακούς εκεί χάπια. Θα άλλαζες το παϊδάκι σου τώρα με ένα χάπι;

@μαυροκάτσουλος
Είμεθα και συνομήλικοι βλέπω. Για μας το 2000 ήταν διπλό ορόσημο, μια που θα συμπληρώναμε την ηλικία των 30 ετών (γέροι άνθρωποι δηλαδή για τα στάνταρ ενός μπόμπιρα).

Ωραίες οι στατιστικές στο post σου (τι ωραίες δηλαδή, εφιαλτικές).

numb_jg είπε...

Καλημέρα. Κιούμπρικ=θεός.

Αλλά η αλήθεια είναι ότι και γω κοιμήθηκα την 1η φορά που προσπάθησα να δω αυτήν την ταινία. Τα διαστημόπλοια πήγαιναν τοοόσο αργά.

Τι να λέμε τώρα, αριστούργημα